صمغ گوآر یا گوارگام چیست و چه کاربردی هایی دارد؟
- نام گیاه: گوار
- نام علمی گیاه: Cyamopsis tetragonoloba (L.)
گوآر از خانواده Fabaceae یک حبوبات خوراکی بومی هند است که با نام گوآران نیز شناخته میشود و صمغ گوآر از حبوباتی به نام لوبیای گوآر به دست می آید. این گیاه یک ساله و ایستاده است که برگ ها و ساقه های آن میتواند صاف یا کرک دار باشد، برگ ها متناوب و سه برگی هستند، گل های سفید دارد که ممکن است به صورتی یا بنفش روشن تغییر رنگ دهند و غلاف های نارس گوآر نیز به عنوان سبزی مصرف میشوند.
دامنه انتشار و پراکندگی رشد گوآر
Native
Introduced
ویژگی های گیاه شناسی گوآر
صمغ گوار از دانه های گیاه گوار با نام علمی Cyamopsis tetragonoloba به دست می آید. این گیاه یک گیاه علفی یکساله از خانواده بقولات است که بومی هند و پاکستان است. گیاه گوار دارای ساقه های عمودی و ارتفاعی بین ۱ تا ۲ متر است و دانه های آن حاوی مقدار زیادی آندوسپرم چسبناک هستند که پس از فرآوری به گوارگام تبدیل میشوند.
این گیاه علاوه بر تولید گوارگام، به عنوان کود سبز نیز کشت میشود، زیرا ریشه های آن دارای باکتری های تثبیت کننده نیتروژن است که موجب غنی شدن خاک میشوند. گیاه گوار همچنین دارای برگ های سبز رنگ و میوههایی شبیه لوبیا است که دانه های گوار از داخل آن استخراج میگردد. صمغ گوار یک پلی ساکارید طبیعی است که از دانه های گیاه گوار استخراج میشود. این ماده به صورت پودری سفید تا زرد کمرنگ است و خواص غلیظ کنندگی، تثبیت کنندگی، امولسیفایری و چسبندگی دارد
زمان جمع آوری گوآر
زمان برداشت گیاه گوار معمولاً پس از ۳ تا ۴ ماه رشد کامل گیاه است. بهترین زمان برداشت هنگامی است که برگ ها زرد و خشک شده باشند و دانه ها کاملاً در غلاف ها رسیده باشند. در این مرحله دانه ها سفت شده و غلاف های گیاه به رنگ قهوه ای در می آیند که نشان دهنده رسیدگی محصول است
پروفایل فیتوشیمیایی گیاه گوآر
پروفایل فیتوشیمیایی گیاه گوار حاکی از وجود ترکیبات متعددی است که عمدتاً شامل پلی ساکارید طبیعی گالاکتومانان است. این گالاکتومانان از زنجیره های اصلی β-D-مانوپیرانوزیل و شاخه های α-D-گالاکتوپیرانوزیل تشکیل شده و باعث خواص بالای ویسکوزیته و پایداری صمغ میشود. به علاوه، صمغ گوار حاوی مقادیر کمی پروتئین، لیپید و خاکستر است.
صمغ گوآر چیست؟
صمغ گوآر یک فیبر ژل ساز است که از دانه های گیاه گوآر (Cyamopsis tetragonoloba) به دست می آید. این ماده برای غلیظ کردن غذاها استفاده میشود و همچنین به عنوان مکمل غذایی نیز کاربرد دارد.
صمغ حاصل یک پلی ساکارید طبیعی است که معمولاً به فرمولاسیون های آرایشی و بهداشتی اضافه میشود تا:
- امولسیون ها را پایدار کند
- به عنوان عامل معلقکننده عمل کند
- غلظت و بافت محصول را افزایش دهد
در غلظت های کم، میتوان از آن برای افزایش پایداری امولسیونها استفاده کرد. در غلظت های بالاتر، به عنوان یک غلیظ کننده مستقل عمل میکند و امکان تولید محصولات ژلی را فراهم میکند.
این ماده به ویژه در صنعت تولید غذا مفید است و به عنوان افزودنی غذایی در بسیاری از غذاهای فرآوری شده نیز استفاده میشود، زیرا قابل حل در آب بوده و قادر به جذب آب است؛ بدین ترتیب یک ژل تشکیل میدهد که میتواند محصولات را غلیظ و به هم متصل کند.
کاربردها و اثربخشی صمغ گوآر
افراد معمولاً از صمغ گوآر برای یبوست، اسهال، سندرم روده تحریک پذیر (IBS)، کلسترول بالا و فشار خون بالا استفاده می کنند. همچنین برای چاقی، دیابت و بسیاری شرایط دیگر هم به کار می رود، اما شواهد علمی کافی برای حمایت از این کاربردهای دیگر وجود ندارد.
- یبوست و اسهال: صمغ گوآر به تنظیم میزان رطوبت مدفوع کمک میکند؛ در افرادی که دچار اسهال هستند، مایع اضافی مدفوع را جذب میکند و در افرادی که یبوست دارند، مدفوع را نرمتر می سازد.
- کلسترول بالا: مصرف خوراکی صمغ گوآر، به تنهایی یا همراه با سایر فیبرهای غذایی، ممکن است در افراد با کلسترول بالا به کاهش سطح کلسترول کمک کند.
- فشار خون بالا: مصرف خوراکی صمغ گوآر ممکن است فشار خون را کمی کاهش دهد.
- سندرم روده تحریک پذیر (IBS): یک اختلال طولانی مدت روده بزرگ که باعث درد شکم میشود. مصرف خوراکی صمغ گوآر ممکن است در افراد مبتلا به IBS درد شکم را کاهش دهد و عملکرد روده را بهبود بخشد.
چندین ترکیب فیتوشیمیایی با فعالیت های بالقوه پزشکی در این گیاه یافت شده است، از جمله صمغ گوآر که نشان داده شده می تواند فشار خون را در یک آزمایش بالینی انسانی کاهش دهد (Jang et al., 2015). آزمایش های بالینی انسانی استفاده از صمغ گوآر نیمه هیدرولیز شده از دانه ها را برای بهبود یبوست، فعالیت قلبی-عروقی در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 و سندرم روده تحریک پذیر در کودکان مؤثر نشان دادهاند. ترکیبی از این صمغ با اینولین نیز در زنان یبوست را بهبود داده و باکتری های Clostridium روده را کاهش داده است.
همچنین، استفاده از هیدروکسیپروپیل گوآر از دانه ها در قطره های چشمی بدون نگهدارنده نشان داده که در کاهش تبخیر لایه اشک و محافظت از سطح چشم مؤثر است.
کاربرد گوآر در صنعت آرایشی بهداشتی
- گوارگام در محصولات آرایشی و بهداشتی به عنوان غلیظ کننده، امولسیون کننده و تثبیت کننده مصرف میشود. این ماده باعث بهبود قوام و بافت محصولات میگردد و از جدا شدن اجزا جلوگیری میکند.
- گوارگام به حفظ رطوبت پوست و مو کمک کرده و به عنوان مرطوب کننده طبیعی عمل میکند.
- در شامپوها، گوارگام به افزایش غلظت و تثبیت کف کمک و موها را نرمتر میکند.
عوارض جانبی گوآر
مصرف خوراکی صمغ گوآر احتمالاً برای بیشتر افراد تا دو سال ایمن است و معمولاً به خوبی تحمل میشود.
عوارض جانبی ممکن شامل نفخ و تولید گاز باشد.
احتیاطات و هشدارهای ویژه در مورد صمغ گوآرا
- بارداری: مصرف خوراکی صمغ گوآر احتمالاً ایمن است، برای مدت تا ۴ هفته در دوران بارداری.
- شیردهی: اطلاعات کافی برای اطمینان از ایمنی صمغ گوآر در دوران شیردهی وجود ندارد؛ بهتر است از مصرف آن اجتناب شود.
- کودکان: مصرف خوراکی صمغ گوآر احتمالاً ایمن است برای کودکان ۴ سال به بالا.
- انسداد دستگاه گوارش: در صورت داشتن اختلالی که باعث انسداد یا تنگی مری یا روده شود، از مصرف صمغ گوآر خودداری کنید.
دوز مصرفی
صمغ گوآر معمولاً توسط بزرگسالان در دوز ۵ تا ۷ گرم خوراکی، سه بار در روز همراه با وعدههای غذایی و برای مدت تا دو سال استفاده میشود. برای تعیین دوز مناسب برای یک شرایط خاص، حتماً با پزشک یا متخصص سلامت مشورت کنید.
محصولاتی که حاوی صمغ گوآر هستند
صمغ گوآر در صنایع غذایی کاربرد گسترده ای دارد.
غذاهای زیر اغلب حاوی صمغ گوآر هستند:
- بستنی
- ماست
- سس سالاد
- محصولات پخته بدون گلوتن
- سس های گوشت (گریوی)
- سس ها
- کفیر
- غلات صبحانه
- آب میوه های سبزیجات
- پودینگ
- سوپ
- پنیر
علاوه بر محصولات غذایی، صمغ گوآر در لوازم آرایشی، داروها، نساجی و محصولات کاغذی نیز یافت میشود.
فوائد گوارگام
- صمغ گوآر به دلیل توانایی خود در غلیظ کردن و پایدارسازی محصولات غذایی شناخته شده است، اما ممکن است برخی مزایای سلامتی نیز داشته باشد.
- مطالعات نشان میدهند که این ماده میتواند در برخی زمینه های خاص سلامتی مفید باشد، از جمله: هضم، سطح قند و کلسترول خون، و حفظ وزن مناسب.
سلامت دستگاه گوارش
- از آنجا که صمغ گوآر فیبر بالایی دارد، ممکن است سلامت دستگاه گوارش را پشتیبانی کند.
- یک مطالعه نشان داد که مصرف آن باعث تسریع حرکت مواد غذایی در دستگاه گوارش و در نتیجه تسکین یبوست میشود. همچنین، مصرف صمغ گوآر نیمههیدرولیز شده با بهبود قوام مدفوع و دفعات دفع مرتبط بود.
- علاوه بر این، صمغ گوآر ممکن است به عنوان پریبیوتیک عمل کند و باعث رشد باکتریهای مفید و کاهش رشد باکتریهای مضر در روده شود.
- به دلیل توانایی بالقوه آن در حمایت از سلامت گوارش، ممکن است در درمان سندرم روده تحریکپذیر (IBS) نیز مؤثر باشد.
- یک مطالعه ۶ هفتهای روی ۶۸ نفر مبتلا به IBS نشان داد که مصرف صمغ گوآر نیمههیدرولیز شده علائم IBS را بهبود بخشید. علاوه بر این، در برخی افراد باعث کاهش نفخ و افزایش دفعات دفع مدفوع شد.
قند خون
- مطالعات نشان میدهند که صمغ گوآر ممکن است قند خون را کاهش دهد.
- این موضوع به دلیل فیبر محلول بودن صمغ گوآر است که میتواند جذب قند را کند کرده و سطح قند خون را کاهش دهد.
- در یک مطالعه، افراد دیابتی چهار بار در روز به مدت ۶ هفته صمغ گوآر مصرف کردند. نتایج نشان داد که مصرف صمغ گوآر باعث کاهش قابل توجه قند خون و کاهش ۲۰٪ کلسترول LDL (بد) شد.
- مطالعه دیگری نتایج مشابهی نشان داد و مصرف صمغ گوآر باعث بهبود کنترل قند خون در ۱۱ نفر مبتلا به دیابت نوع ۲ شد.
کلسترول خون
- فیبرهای محلول مانند صمغ گوآر اثرات کاهنده کلسترول دارند.
- فیبرها به اسیدهای صفراوی متصل میشوند و باعث دفع آن ها میشوند. این امر تعداد اسیدهای صفراوی در گردش خون را کاهش داده و کبد مجبور میشود برای تولید اسید صفراوی جدید از کلسترول استفاده کند که در نتیجه سطح کلسترول خون کاهش می یابد.
- در یک مطالعه، ۱۹ نفر مبتلا به چاقی و دیابت روزانه ۱۵ گرم صمغ گوآر مصرف کردند. نتایج نشان داد که مصرف گوآر باعث کاهش کلسترول کل خون و همچنین LDL (بد) شد، در مقایسه با دارونما.
- مطالعات حیوانی نیز نتایج مشابهی داشتند؛ موشهایی که صمغ گوآر خورده بودند سطح کلسترول خون کاهش و HDL (خوب) افزایش داشتند.
کنترل وزن
- برخی مطالعات نشان دادهاند که صمغ گوآر میتواند در کاهش وزن و کنترل اشتها مؤثر باشد.
- فیبر به طور کلی در بدن هضم نشده حرکت میکند و میتواند باعث احساس سیری بیشتر و کاهش اشتها شود.
- یک مطالعه نشان داد که مصرف ۱۴ گرم فیبر اضافی در روز میتواند باعث کاهش ۱۰٪ کالری مصرفی شود.
- صمغ گوآر بهویژه در کاهش اشتها و مصرف کالری مؤثر است.
- یک مرور سه مطالعه نشان داد که صمغ گوآر احساس سیری را افزایش داده و کالری مصرفی از میانوعدهها را کاهش میدهد.
- مطالعه دیگری روی زنان انجام شد و نشان داد که مصرف ۱۵ گرم صمغ گوآر در روز باعث شد زنان ۵.۵ پوند (۲.۵ کیلوگرم) بیشتر از دارونما وزن کم کنند.
صمغ گوآر کاتیونی چیست؟
- صمغ گوآر کاتیونی نوعی از صمغ گوآر است که خواص ضد الکتریسیته ساکن و نرمکنندگی بیشتری دارد.
- در محصولات مراقبت از مو، صمغ گوآر کاتیونی به ساقه موهای آنیونی میچسبد و مو را تقویت کرده و از از دست رفتن رطوبت جلوگیری میکند.
- صمغ گوآر یک فیلم محافظ طبیعی روی سطح پوست و مو ایجاد میکند که باعث نرمی و مرطوبکنندگی میشود و حس مطلوبی به محصول میبخشد.
- کاربرد صمغ گوآر در محصولات مراقبت از مو
قدرت غلیظ کنندگی صمغ گوآر در محصولات مراقبت از مو کاملاً مشهود است:
- صمغ گوآر موها را به طور کامل پوشش میدهد و ظاهری شفاف، پرحجم و ابریشمی ایجاد میکند.
- این پوشش علاوه بر ظاهر، مو را تقویت کرده و از شکستگی و موخوره محافظت میکند.
- صمغ گوآر رطوبت مو را حفظ کرده و از خشک شدن آن در اثر نور خورشید و باد جلوگیری میکند.
- در ماههای خشک زمستان، این ماده همچنین از ایجاد موخوره و الکتریسیته ساکن مو جلوگیری میکند.
- موهای غیرقابل کنترل با استفاده از صمغ گوآر نرم و قابل مدیریت میشوند.
فواید صمغ گوآر برای مراقبت از پوست و مو
صمغ گوآر یک ماده چندکاره است:
- پایدارکننده امولسیون ها
- عامل غلیظکننده در محصولات آرایشی و بهداشتی
- این ماده باعث بهبود بافت و عملکرد فرمولاسیونها میشود، مشابه صمغ زانتان، اما فواید منحصر به فرد خود را نیز دارد.
- به عنوان عامل نرمکننده، یک فیلم محافظ روی مو و پوست ایجاد میکند که از دست رفتن رطوبت را کاهش میدهد و هیدراسیون را افزایش میدهد.
- در محصولات مراقبت از مو، از مو در برابر آسیبهای مکانیکی (مثل شانه کردن و حالتدهی) محافظت میکند.
- صمغ گوآر کاتیونی به ساقه مو میچسبد، لایه بیرونی مو را تقویت میکند، انعطافپذیری مو را افزایش میدهد، وز و اصطکاک مو را کاهش میدهد و ظاهر کلی مو را بهبود میبخشد.
نحوه استفاده از صمغ گوآر در فرمولاسیون ها
- صمغ گوآر توسط تولیدکنندگان مختلف با اندازه ذرات متفاوت ارائه میشود که باعث تفاوت قابل توجه در توان غلیظکنندگی میگردد.
- معمولاً باید در غلظتهای نسبتاً کم، بین ۰.۲ تا ۲٪ استفاده شود تا فرمولاسیونهایی صاف و ابریشمی بر روی پوست ایجاد شود.
- توجه داشته باشید که ممکن است تا ۱ ساعت طول بکشد تا صمغ گوآر به طور کامل متورم و هیدراته شود؛ این موضوع باید در نظر گرفته شود تا غلظت نهایی محصول به درستی محاسبه شود.
کاربرد صمغ گوآر در محصولات آرایشی و بهداشتی
یکی دیگر از خواص صمغ گوآر، توانایی آن در معلق نگه داشتن ذرات دیگر در یک مخلوط است:
- این ویژگی باعث میشود در هر بار استفاده، مقدار یکنواختی از هر ماده موجود باشد؛ مانند خمیر دندان.
- صمغ گوآر باعث میشود خمیر دندان به جداره تیوپ نچسبد و به راحتی به صورت دوز شده خارج شود.
- به دلیل توانایی طبیعی سفیدکنندگی صمغ گوآر، بسیاری از تولیدکنندگان از آن در خمیر دندان استفاده میکنند.
زمانی که صمغ گوآر با آب گرم یا سرد مخلوط شود، با مولکولهای آب پیوند مییابد و خمیری قابل استفاده ایجاد میکند:
- برای ماسک صورت، با مقدار کمی آب مخلوط میشود تا غلظت بالا داشته باشد.
- برای شامپو یا محصولات مشابه، با مقدار بیشتری آب ترکیب میشود.
- به عنوان یک ماده مراقبت از پوست، صمغ گوآر:
- رطوبت پوست را حفظ کرده و سلولهای پوستی را نزدیک به هم نگه میدارد.
- در کرمها و ژلهای اصلاح، اصطکاک را کاهش داده و اصلاحی صاف و نزدیکتر ایجاد میکند.
- همچنین به عنوان عامل کفکننده در صابونها و کرمهای اصلاح عمل کرده و ذرات آلودگی و چربی را از بین میبرد.
نحوه عملکرد صمغ گوآر در محصولات آرایشی و بهداشتی
صمغ گوآر دارای خواص امولسیونکنندگی است و به خوبی با مواد جامد و مایع ترکیب میشود:
- باعث افزایش غلظت و حجیم شدن فرمول میشود و محصولات را به خمیر تبدیل میکند.
- در خمیر دندان کمک میکند محصول با فشار کم از تیوپ خارج شود.
- برخلاف بسیاری از غلیظکنندهها، نیازی به حرارت قبلی برای اضافه کردن به محلولهای آبی ندارد.
- فقط مقادیر کم از صمغ گوآر برای افزایش غلظت محصول کافی است.
- دارای خواص کفکننده است که برای صابونها ایدهآل است.
- در محصولات اصلاح، اصطکاک را کاهش میدهد و پوست و مو را نرم میکند.
- گزارش شده که صمغ گوآر طول عمر محصولات آرایشی و بهداشتی را افزایش میدهد.
مزایای صمغ گوآر
با توجه به گرایش به استفاده از مواد طبیعی و ارگانیک، صمغ گوآر یک انتخاب برجسته است:
- فرمول ملایم آن هیپوآلرژیک بوده و برای بیشتر کاربردها مناسب است.
- گزارش شده که صمغ گوآر عمر مفید محصولات را که در آن استفاده میشود، افزایش میدهد.
ممکن است برای همه مناسب نباشد
- اگرچه گوارگام به طور کلی در مقادیر متعادل برای اکثر افراد ایمن است، برخی افراد باید مصرف آن را محدود کنند.
- اگرچه این اتفاق نادر است، این افزودنی ممکن است در برخی افراد واکنش آلرژیک ایجاد کند.
- علاوه بر این، میتواند باعث نشانه های گوارشی مانند نفخ و گاز شود.
- اگر متوجه شدید که به صمغ گوآر حساس هستید و پس از مصرف عوارض جانبی تجربه میکنید، بهتر است مصرف آن را محدود کنید.
خلاصه: صمغ گوآر به طور کلی برای اکثر افراد ایمن در نظر گرفته میشود، اما اگر پس از مصرف آن عوارض جانبی مشاهده کردید، باید مصرف خود را محدود کنید.
جمع بندی نهایی:
در مقادیر زیاد، صمغ گوآر ممکن است مضر بوده و عوارض جانبی منفی ایجاد کند.
با این حال، میزان موجود در غذاهای فرآوریشده معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند.
اگرچه فیبرهایی مانند گوارگام ممکن است برخی فواید سلامتی داشته باشند، رژیم غذایی مبتنی بر غذاهای کامل و فرآورینشده بهترین روش برای رسیدن به سلامتی بهینه است.